Unia kończy przebudowę kontroli granicznej. Dwa systemy bywają mylone:
- EES (Entry/Exit System) - elektroniczna rejestracja wjazdów i wyjazdów wraz z danymi biometrycznymi. Uruchomiony 12 października 2025 r., w pełni operacyjny na wszystkich przejściach granicznych od 10 kwietnia 2026 r.
- ETIAS - zezwolenie na podróż dla obywateli państw objętych ruchem bezwizowym. Start przewidywany na IV kwartał 2026 r., z datą ogłaszaną z wyprzedzeniem.
Najczęstsze pytanie klientów brzmi, czy ich to dotyczy. Zwykle nie - o ile posiadają kartę pobytu.
Kto jest zwolniony z ETIAS
ETIAS przeznaczony jest dla obywateli około 59 państw bezwizowych podróżujących do strefy Schengen na pobyt krótkoterminowy, do 90 dni w okresie 180 dni.
Zwolnieni są:
- posiadacze kart pobytu i innych zezwoleń pobytowych państw Schengen;
- posiadacze wiz krajowych;
- obywatele UE, EOG i Szwajcarii;
- członkowie rodzin obywateli UE korzystający z prawa swobodnego przemieszczania się, posiadający właściwy dokument;
- posiadacze wiz długoterminowych innych państw Schengen.
Logika jest prosta: ETIAS obsługuje ruch bezwizowy. Pobyt zalegalizowany zezwoleniem nie należy do tej kategorii.
Analogicznie działa EES - rejestruje podróżnych krótkoterminowych, a posiadacze zezwoleń pobytowych pozostają poza zakresem systemu.
Kto będzie potrzebował ETIAS
| Obywatelstwo | Tryb wjazdu | ETIAS |
|---|---|---|
| Ukraina (paszport biometryczny) | bezwizowy | tak, po uruchomieniu |
| Gruzja, Mołdawia, Albania, Serbia | bezwizowy | tak |
| Wielka Brytania, USA, Kanada, Japonia | bezwizowy | tak |
| Turcja | wiza Schengen | nie dotyczy |
| Rosja, Białoruś, Kazachstan | wiza Schengen | nie dotyczy |
| Karta pobytu państwa Schengen | zezwolenie pobytowe | nie |
Istotne rozróżnienie: ETIAS nie zastępuje wizy. Obywatele państw objętych obowiązkiem wizowym nie składają wniosku o ETIAS - obowiązuje ich odrębna procedura.
Jak będzie działać
Wniosek składa się online przed podróżą. Zakładane parametry:
- opłata 20 euro dla osób w wieku 18-70 lat; poniżej 18 i powyżej 70 lat bezpłatnie;
- ważność 3 lata albo do utraty ważności paszportu;
- wielokrotny wjazd w ramach zasady 90/180;
- decyzja zwykle w kilka minut, przy dodatkowej weryfikacji - w kilka dni.
ETIAS przypisany jest do konkretnego paszportu. Po wymianie dokumentu wniosek składa się ponownie, analogicznie do amerykańskiego ESTA.
Co to oznacza dla mieszkających w Polsce
Trzy praktyczne wnioski.
1. Karta pobytu zyskuje kolejną zaletę. Poza prawem pobytu i pracy zwalnia z ETIAS oraz z rejestracji w EES, co przy częstych podróżach oszczędza czas na granicach.
2. Zasada 90/180 pozostaje. EES liczy dni automatycznie, bez stempli i bez marginesu błędu. Wcześniej funkcjonariusz liczył pieczątki ręcznie, dziś system pokazuje dokładny stan - jak liczy się 90/180.
3. Przejście z ruchu bezwizowego na kartę pobytu ma jeszcze więcej sensu. Dotyczy to zwłaszcza obywateli Ukrainy, wobec których status UKR jest stopniowo wygaszany - terminy i przejście.
Najczęstsze nieporozumienia
"ETIAS to wiza." Nie. To zezwolenie na podróż w ruchu bezwizowym, odpowiednik amerykańskiego ESTA.
"ETIAS daje prawo do pracy." Nie. Prawo do pracy wynika z zezwolenia na pracę.
"Z ETIAS można mieszkać w Europie przez trzy lata." Nie. Trzy lata to ważność zezwolenia, pobyt pozostaje ograniczony do 90 dni w okresie 180 dni.
"Z ETIAS muszą mnie wpuścić." Nie. Decyzję o wjeździe podejmuje funkcjonariusz Straży Granicznej.
Zakres naszej pracy
ETIAS to wniosek online i pośrednik nie jest do niego potrzebny - mówimy to wprost. Nasza rola zaczyna się tam, gdzie 90 dni przestaje wystarczać:
- Dobór podstawy pobytowej: praca, działalność, rodzina, studia.
- Wyliczenie dni według zasady 90/180 przy życiu "między krajami".
- Zaproszenie dla rodziny i partnerów biznesowych - jak je sporządzamy.
- Odbiór z lotniska i asysta w pierwszych dniach: odbiór z lotniska.
Rozmowę o przeprowadzce najlepiej zacząć od wyboru podstawy do karty pobytu.
Najczęstsze pytania
Kiedy dokładnie ruszy ETIAS? Przewidywany jest IV kwartał 2026 r. Komisja ogłasza datę z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, a po starcie obowiązuje okres przejściowy.
Czy dziecko potrzebuje ETIAS? Tak, zezwolenie dotyczy każdego podróżnego, przy czym dla osób poniżej 18 i powyżej 70 lat jest bezpłatne.
Co się stanie przy podróży bez ETIAS po uruchomieniu? Przewoźnik weryfikuje zezwolenie przed wejściem na pokład; jego brak oznacza odmowę przewozu.
Mam kartę pobytu, ale paszport państwa trzeciego. Czy potrzebuję ETIAS? Nie. Ważne zezwolenie pobytowe państwa Schengen zwalnia z obowiązku. Kartę należy wozić razem z paszportem.
Złożyłem wniosek o kartę pobytu i mam UPO. Czy to zwalnia? UPO potwierdza złożenie wniosku i legalizuje pobyt w Polsce, ale nie jest zezwoleniem pobytowym w rozumieniu ETIAS. Podróże poza Polskę w toku postępowania wymagają odrębnej analizy.
Czy ETIAS zastępuje odciski palców na granicy? Nie, to dwa różne systemy. EES pobiera biometrię na granicy, ETIAS działa przed podróżą.
Dla większości naszych klientów ETIAS jest argumentem odwrotnym: pokazuje, o ile wygodniejsza bywa karta pobytu niż liczenie kolejnych 90 dni.
Jeżeli podróże po Europie stały się regularne, warto pomyśleć o legalizacji pobytu w Polsce z pomocą prawnika - policzymy, która podstawa będzie właściwa.
Materiał ma charakter informacyjny i odzwierciedla plany UE na dzień publikacji. W indywidualnej sprawie prosimy o kontakt z prawnikiem.