W 2026 r. równolegle procedowane są trzy inicjatywy zaostrzające drogę do polskiego paszportu: projekt prezydencki Karola Nawrockiego, projekt grupy posłów PiS oraz propozycje MSWiA. Kierunek jest wspólny - wydłużenie minimalnego okresu nieprzerwanego pobytu z 3 do 10 lat, dodanie egzaminów i aktu lojalności.
Rzecz najważniejsza według stanu na połowę 2026 r.: żadna z tych zmian nie weszła w życie. Obowiązuje ustawa z 2009 r. w dotychczasowym brzmieniu. To okno, i nie jest ono bezterminowe.
Stan prawny obowiązujący dziś
Do polskiego obywatelstwa prowadzą dwie ścieżki o odmiennym charakterze.
Uznanie za obywatela polskiego to decyzja wojewody wydawana w postępowaniu administracyjnym o określonych przesłankach. Spełnienie warunków rodzi obowiązek pozytywnego rozstrzygnięcia, a odmowa podlega zaskarżeniu.
Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP to akt uznaniowy. Nie ma przesłanek ustawowych, terminów ani trybu odwoławczego. Wniosek składa się za pośrednictwem wojewody albo konsula.
Przesłanki uznania w obecnym brzmieniu:
| Podstawa | Wymagany pobyt | Dodatkowe warunki |
|---|---|---|
| Zasada ogólna | 3 lata nieprzerwanie na karcie stałego pobytu, statusie rezydenta UE albo prawie stałego pobytu | certyfikat B1, stabilny dochód, tytuł prawny do lokalu |
| Małżeństwo z obywatelem polskim | 2 lata pobytu stałego + 3 lata małżeństwa | B1, dochód |
| Status uchodźcy, bezpaństwowość | 2 lata pobytu stałego | B1, dochód |
| Dzieci urodzone w Polsce, młodzież | terminy skrócone | zależnie od sytuacji |
Trzy lata liczy się nie od przyjazdu do Polski, lecz od uzyskania karty stałego pobytu albo statusu rezydenta długoterminowego UE. To najczęstszy błąd w obliczeniach: ktoś mieszka w kraju dziewięć lat, ale kartę stałego pobytu odebrał rok temu, więc do wniosku brakuje mu jeszcze dwóch lat.
Opłata skarbowa za uznanie wynosi 219 PLN. Wymagany jest państwowy certyfikat znajomości języka polskiego na poziomie B1, o którym pisaliśmy szczegółowo.
Co ma się zmienić
Trzy inicjatywy, różni autorzy, zbliżona logika.
Projekt prezydencki. Minimalny okres nieprzerwanego pobytu na potrzeby uznania - 10 lat zamiast 3, wraz z wymogiem stałego zamieszkiwania na terytorium RP przez cały ten okres i stabilnego źródła dochodu.
Projekt posłów PiS. Ta sama liczba - 10 lat nieprzerwanego pobytu.
Propozycje MSWiA. Nacisk na integrację i bezpieczeństwo: dwa egzaminy - z języka polskiego oraz ze znajomości historii, kultury i ustroju Polski, a także akt lojalności składany przy nabyciu obywatelstwa. Wymóg językowy ma zostać podniesiony ponad poziom B1.
Który wariant stanie się prawem i w jakim brzmieniu, dziś nie sposób przewidzieć. Kierunek wszystkich trzech inicjatyw jest jednak zbieżny.
Wniosek praktyczny: proszę policzyć swoje daty
Doradzamy klientom to samo, i nie chodzi o pośpiech, lecz o arytmetykę.
Jeżeli do trzech lat pobytu stałego pozostało mniej niż rok, warto kompletować dokumenty wcześniej: certyfikat B1, dokumentację dochodu, tytuł prawny do lokalu. Egzamin B1 odbywa się w sesjach kilka razy w roku, a zapisy zamykają się z wielomiesięcznym wyprzedzeniem.
Jeżeli posiadają Państwo kartę czasowego pobytu, priorytetem nie jest obywatelstwo, lecz uzyskanie statusu bezterminowego - to od niego liczy się termin. Dwie ścieżki: karta stałego pobytu oparta na więziach z Polską oraz status rezydenta długoterminowego UE oparty na stażu i dochodzie. Ten drugi bywa niedoceniany, a często jest łatwiej dostępny.
Przy polskim pochodzeniu droga jest krótsza i prowadzi przez pobyt stały.
Osobna kwestia to przepisy przejściowe. Żaden z projektów nie gwarantuje dziś, że sprawy wszczęte przed wejściem w życie będą rozpatrywane według dotychczasowych zasad. Praktyka legislacyjna zwykle chroni postępowania w toku, ale traktowanie tego jako pewnika byłoby nieostrożne.
Co realnie blokuje sprawy w 2026 r.
Z naszej praktyki, według częstotliwości:
- Przerwy w pobycie. "Nieprzerwanie" oznacza brak wyjazdów przekraczających ustawowe limity. Półroczny kontrakt za granicą resetuje licznik.
- Brak certyfikatu B1. Kursy, zaświadczenia szkół językowych i testy wewnętrzne nie są honorowane - wyłącznie certyfikat państwowy.
- Niewykazany dochód. Wojewoda analizuje zeznania podatkowe, nie wpływy na rachunek.
- Brak tytułu prawnego do lokalu. Umowa najmu zawarta przez inną osobę albo ustalenia ustne nie wystarczają. Zwykle ujawnia się przy tym brak meldunku - realizujemy zameldowanie w 1-2 dni.
- Rozbieżności w aktach stanu cywilnego. Inna transliteracja nazwiska w akcie urodzenia i w paszporcie. Rozwiązaniem jest transkrypcja aktu do polskiego USC - jak to przebiega.
Zakres naszej pracy
- Wyliczenie daty złożenia wniosku na podstawie historii kart, decyzji i wyjazdów. Bezpłatnie.
- Przygotowanie do egzaminu B1 - dobór sesji, rejestracja, omówienie formatu.
- Kompletowanie dokumentacji - dochód, lokal, akty, tłumaczenia, transkrypcje.
- Złożenie i prowadzenie sprawy u wojewody wraz z odpowiedziami na wezwania.
- Odmowa - odwołanie do MSWiA, następnie skarga do WSA. Przy braku przesłanek uznania - wniosek do Prezydenta RP.
Terminy i ceny znajdą Państwo na stronie usługi.
Najczęstsze pytania
Czy trzeba zrzec się dotychczasowego obywatelstwa? Nie. Polska dopuszcza wielość obywatelstw. Inną kwestią jest prawo państwa pochodzenia, które bywa bardziej restrykcyjne.
Ile trwa postępowanie o uznanie? Formalnie do 2 miesięcy z możliwością przedłużenia. Realnie w 2026 r. w dużych województwach 6-12 miesięcy wraz z wezwaniami.
Czy można złożyć wniosek zaraz po otrzymaniu karty stałego pobytu? Nie. Wymagane są 3 lata posiadania tego statusu, a przy małżeństwie z obywatelem polskim 2 lata pobytu stałego i 3 lata małżeństwa.
Czy nowelizacja wpłynie na już złożony wniosek? Zależy od przepisów przejściowych, których dziś jeszcze nie ma. Dlatego rekomendujemy nie zwlekać.
Czy Karta Polaka daje obywatelstwo? Nie bezpośrednio. Uprawnia do karty stałego pobytu, a dopiero od niej biegnie trzyletni termin - piszemy o tym w tekście o Karcie Polaka.
Co, jeśli nie uda się zdać B1? Certyfikat zastępuje wyłącznie świadectwo ukończenia polskiej szkoły albo dyplom polskiej uczelni z polskim językiem wykładowym.
Zasada trzech lat wciąż obowiązuje, ale nie wiadomo, jak długo. Jeżeli Państwa terminy już dobiegły albo dobiegną w ciągu najbliższego roku, rozsądniej skompletować dokumenty teraz niż po uchwaleniu nowelizacji.
Prosimy o historię kart i decyzji - bezpłatnie wyliczymy datę złożenia wniosku i wskażemy braki w dokumentacji.
Materiał ma charakter informacyjny i odzwierciedla stan prawny na dzień publikacji. W indywidualnej sprawie prosimy o kontakt z prawnikiem.